100 godina od Vidovdanskog ustava,
100 years since the Vidovdan Constitution".
U organizaciji Instituta za pravne i društvene nauke Pravnog fakulteta Univerziteta u Kragujevcu održan je međunarodni naučni skup "100 godina od Vidovdanskog ustava" od 17. do 19. septembra 2021. godine.
Savetovanje je otvorila prof. dr Snežana Soković, direktorka Instituta za pravne i društvene nauke Pravnog fakulteta Univerziteta u Kragujevcu.
Dvadeseti vek na našim prostorima protekao je u dinamičnim procesima kojima je više puta (pre)oblikovan zajednički državni život do zatvaranja jugoslovenskog kruga stvaranjem šest samostalnih državnih celina.
Protekom sto godina od donošenja Ustava Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca pružena je akademska prilika da se objektivnim naučnim pristupom izvrši svestrana analiza ustavnog akta kojim je, ne samo utemeljena nova država, već i obogaćena nauka ustavnog prava.
Konstituisanje prve jugoslovenske države inspirisalo je Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu da posveti odgovarajuću naučnu pažnju značajnoj činjenici, kojom se obeležava jednovekovna egzistencija našeg kolektivnog pamćenja; jer, simboli ustavne prošlosti stalni su naučni izazovi. Ustavno-pravni spomenik iz 1921. godine pružio je dovoljno vremena za ozbiljno naučno promišljanje o centralnom tematskom izazovu. Naravno, svesni smo da epilog raspleta jugoslovenske krize uvek opterećuje ustavnu nauku rizicima prekomerne politizacije, čime bi se izlazilo iz okvira primerenog odnosa ustavnog i političkog. Ozbiljnošću sprovedenih naučnih istraživanja, autori su pokazali zavidan nivo objektivnosti, što izdavača čini akademski zadovoljnim.
Na poziv Pravnog fakulteta Univerziteta u Kragujevcu da se organizuje međunarodna konferencija odazvali su se autorke i autori iz Austrije, Italije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Crne Gore, Makedonije i Srbije. Pristiglim radovima za konferenciju obrađena su opšta ustavna pitanja, institucije vlasti i ljudska prava u Vidovdanskom ustavu, kao i njegova politička dimenzija.
Prvi set problema obuhvata pitanja ustavnog identiteta (V. Petrov) i legitimiteta (M. Đorđević); komparativnih vrednosti (I. Pelliciari, E. Tilovska-Kehedji, D. Čvorović) i analize stavova ustavne teorije i teorije države i prava o Vidovdanskom ustavu (D. Matić, Đ. Marković, A. Nikolić).
Osim toga, posebna pažnja posvećena je uticaju Ustava na kohezivnost društvene zajednice i državnog uređenja (J. Vučković, Đ. Alija-Selmanović, B. Karić, N. Ranđelović, M. Pilipović, M. Stanić, S. Mitić), a kolega V. Mikić se fokusirao na poznati ustavni problem odnosa između polaganja zakletve Kralju i forme državnog uređenja.
Podela vlasti i institucije državne vlasti privukli su naročitu pažnju autora nekoliko radova (D. Bataveljić, Đ. Blažić, D. Vojnović, D. Logarušić, P. Šturanović, Z. Jovanović, S. Andonović, A. Kovačević); a registrovana je i zainteresovanost za izborne probleme ustavotvorne skupštine (Ž. Bartulović).
Nije propuštena prilika da se obradi korpus ljudskih prava, pri čemu su posebno analizirani garancija života (D. Ćorić), izborno pravo (M. Nastić), ekonomska i socijalna prava (D. Simović, I. Krstić-Mistridželović), sloboda štampe (R. Kijevčanin), verske slobode (V. Džomić).
Naučno-istraživački impuls je neke od autora usmerio ka političkom kompleksu Vidovdanskog ustava (N. Ivković), pri čemu nije izostavljena ni analiza specifičnosti jugoslovensko-austrijskih odnosa nakon Prvog svetskog rata (Wolfgang Rohrbach).
Pravni fakultet u Kragujevcu očekuje da će predstavljeni rezultati uloženog naučno-istraživačkog napora doprineti daljem razvoju ustavno-pravne nauke i biti podsticaj za objektivnije razumevanje zajedničke jugoslovenske prošlosti.